بازار آب شیرین کن های صنعتی در دنیا به سرعت در حال رشد است. فرایند اسمز معکوس نیز با پیش گرفتن از فرایند حرارتی، سهم اصلی این رشد را به عهده دارد. ظرفیت شیرین سازی آب دریا و آب لب شور در دنیا در سال 2017 به استناد گزارش انجمن بین المللی نمک زدایی(IDE) به نزدیک 100 میلیون متر معکب در روز رسیده است.
*
در نیمه نخست سال 2017 طبق قردادهای منعقده 14% (m3/d 282000) افزایش ظرفیت نسبت به سال 2016 ایجاد شده است. نمودار بالا بازار قراردادهای منعقده در پروژه های آب شیرین کن و ظرفیت در حال تولید حال حاضر آنها را نشان می دهد.. نیمه نخست سال 2017 رشد قابل توجهی در بازار در مقایسه با سالهای اخیر خصوصاً سال 2014 وجود داشته است.
*
منطقه خلیج فارس به دلیل کمبود منابع آب شیرین، بیشترین سهم از ظرفیتهای به وجود آمده از شیرین سازی آب دریا را در سالهای آینده به خود اختصاص می دهد. در حال که در سال 2016 کشورهای چین، سنگاپور و مراکش بیشترین ظرفیت سازی را در زمینه آب شیرین کن را انجام دادند.
*
کیفیت بازار شیرین سازی آب در دنیا
بازار آب شیرین کن های آب لب شور نشانه هایی از رشد را با 29% افزایش در نیمه نخست سال 2017 نشان می دهد. واحدهای تصفیه آب لب شور برای مصارف عمومی در مقیاس کوچک و منابع آبی صنعتی بوده است. بنابراین رشد ظرفیت در این بخش کمتر بوده است. بیشتر این رشد در کشور چین که واحد های در مقیاس متوسط در اواخر سال 2016 به دو برابر مقدار آمریکا رسانیده است ایجاد شده است. همچنین یکی از پروژه های مهم در سال 2017 واحد BWRO به مقدار 110,040 m3/d مربوط به یک مجتمع پتروشیمی در نیجریه بوده است.
شیرین سازی آبهای شور با استفاده از روشهای اختلاط آب(Blending) نیز رشد خوبی را نشان می دهد. یکی از بزرگترین این واحدها، مجتمع آب شیرین کن مارینا در سنگاپور است. در این پروژه آب تنگه سنگاپور که شوری نسبتاً بالایی دارد با آب خام مربوط به سد مارینا که شوری کمتری دارد مخلوط می شود. کاهش شوری آب ورودی به آب شیرین کن، کاهش فشار اسمزی و کاهش مصرف انرژی را در بخش اسمز معکوس به دنبال دارد. یکی دیگر از پروژه های از این نوع مربوط به تأسیسات آب شیرین کن Durban واقع در آفریقای جنوبی است. این واحد آب شیرین کن به ظرفیت 6250 مترمکعب در روز توسط شرکت هیتاچی طراحی و ساخته می شود. در این پروژه آب دریا با پساب تصفیه شده شهری مخلوط و سپس به واحد آب شیرین کن هدایت می شود. نمودار زیر تغییرات مربوط به ظرفیت شیرین سازی آب دریا در بخش آب دریا و آبهای لب شور را برای قراردادهای منعقده در طی سالهای 1990 تا 2017 نشان می دهد.
*
*
نمودار بالا نشان می دهد که پس از افزایش قابل توجه قراردادهای ساخت آب شیرین کن آب دریا طی سالهای 2006 تا 2008 و اختلاف بالای میان قراردادهای منعقده در شیرین سازی آب دریا با آبهای لب شور، این روند در سال 2009 رو به افول گذاشته و حجم قراردادهای منعقده در بخش آب دریا به قراردادهای مشابه در بخش آّب لب شور کاهش قابل توجهی داشته است.
یکی از رویدادها و روندهای جدید در صنعت نمک زدایی، افزایش قابل توجه ظرفیت شیرین سازی واحدهای آب شیرین کن بسیار بزرگ(Extra large) در مقایسه با واحدهای متوسط و کوچک است. در زمانی که تعداد واحدهای آب شیرین کن بسیار بزرگ از کمتر از 5 درصد در سال 2014 به حدود 13 درصد در سال 2017 رسیده است، ظرفیت شیرین سازی این واحدها از حدود 40 درصد به نزدیک 80 درصد در این بازه زمانی افزایش پیدا کرده است. این بدان معناست که رویکرد اصلی در تأمین آب، طراحی و ساخت واحدهای آب شیرین کن بسیار بزرگ با هدف کاهش بهای آب تولیدی است.
نمودار زیر روند تغییرات تعداد و اندازه آب شیرین کن های در حال احداث را طی سالهای 2014 تا 2017 نشان می دهد. نکته قابل توجه این است که درصد ظرفیت شیرین سازی آب در واحدهای بزرگ، متوسط و کوچک از سال 2014 تا 2017 بیش از 25 درصد کاهش یافته است.
*
*
بررسی روند شیرین سازی آب در مناطق مختلف دنیا نشان می دهد که از سال 2001 تا کنون، منطقه خلیج فارس و دریای سرخ تقریباً بیشترین ظرفیت قراردادهای منعقده در زمینه شیرین سازی آب را به خود اختصاص داده اند. کشورهای حاشیه خلیج فارس و عربستان سعودی مهمترین کشورهای توسعه دهنده آب شیرین کن ها در این منطقه هستند.
بازار آب شیرین کن صنعتی در آسیای جنوب شرقی و چین در جایگاه دوم قراردادهای آب شیرین کن در دنیا قرار دارد. سنگاپور، تایوان و چین مهمترین کشورهای این منطقه در این منطقه هستند که در سال 2011 بیش از 5/1 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت شیرین سازی آب خود اضافه کرده اند. قراردادهای منعقده در زمینه آب شیرین کن در آمریکا نیز طی سالهای 2011 تا 2017 رو به افول گذاشته و در سال 2017 به کمتر از نیم میلیون مترمکعب در روز رسیده است.
نمودار زیر ظرفیت قراردادهای منعقده در زمینه شیرین سازی و نمک زدایی آب را در مناطق مختلف جهان از سال 2001 تا 2017 نشان می دهد.
*
*
اسمز معکوس به عنوان اقتصادی ترین فرایند تولید آب شیرین طی سالهای اخیر فاصله خود را با فرایند آلترناتیو نمک زدایی یعنی فرایند حرارتی افزایش داده است. نمودار زیر مقایسه میان ظرفیت قراردادهای منعقده با فرایند اسمز معکوس و فرایند حرارتی را بین سالهای 1990 تا 2015 نشان می دهد. فاصله میان ظرفیت قراردادهای منعقد شده در دو فرایند طی سالهای 1995 تا 2015 به شدت افزایش پیدا کرده است. بهای پایین تر آب شیرین تولیدی در واحدهای آب شیرین اسمز معکوس نسبت به فرایند حرارتی مهمترین عامل پیشی گرفتن فرایند اسمز معکوس و اقبال به استفاده از روش غشایی یا ممبران اسمز معکوس است.
